Бүгінде стоматологияда фторидтерді қолдану туралы белсенді пікірталас жүріп жатыр: олар қандай жағдайларда қажет, жасқа байланысты қандай дозаларды қолдану керек, фториді бар тіс пастасын жұтып қою қауіпсіз бе, фторидтердің айырмашылығы неде және тағы басқалар.
Фторидтер – құрамына фтор иондары кіретін бірнеше қосылыстың жалпылама атауы. Улы газ болып табылатын фтордан айырмашылығы, фторидтер тісжегінің алдын алуда маңызды рөл атқарады және бізге қажет.
Стоматологияда бірнеше фторид қолданылады: аминофторид (олафлур), натрий фториді, алюминий фториді, натрий монофторфосфаты, қалайы фториді.
Тіс пасталары мен ауыз қуысын шаюға арналған құралдардың құрамына кіретін фтор иондары бірнеше маңызды қызмет атқарады:
Кальцийді тікелей оның бетінде ұстап, кальций «депосын» жасай отырып, тіс кіреукесінің реминерализациясына (минералдық құрамын қалпына келтіруге) ықпал етеді;
Ауыз қуысындағы бактериялардың санын азайтады, яғни ауыз қуысының pH-ы қышқылдығы азырақ болатындықтан, тісжегінің пайда болуы мен дамуының алдын алады;
Жұмсақ тіс өңезінің түзілу жылдамдығын азайтып, кіреукенің тегістігі мен тыныстың сергектігін сақтайды.
Ауыз қуысының гигиенасына арналған құралдарды өндірушілер өз құралдарының құрамына фторидтер қоса бастағаннан кейін бүкіл әлемде тісжегімен сырқаттанушылық деңгейі бірнеше есе төмендеді.
Бүгінгі таңда тісжегінің алдын алу тұрғысынан ең тиімдісі – аминофторид пен натрий фторидінің үйлесімі, екінші орында – аминофторид (олафлур), үшінші орында – натрий фториді. Олар кальций иондарын кіреуке бетінде ең ұзақ ұстайды (аминофторид – 2 сағатқа дейін, натрий фториді – 15-20 минут).
Фторидтердің ағзаға жүйелі түрде түсуі, әдетте, жеткіліксіз. Фторидтер кейбір тағам өнімдерінде болады, бірақ бұл аз. Фторидтердің негізгі көзі – ауыз су. Кейбір елдерде фтор иондарының мөлшері мемлекет деңгейінде бақыланады (ауыз суды, ас тұзын фторлау бағдарламалары). Бірақ көптеген елдерде, соның ішінде Ресейде, халықтың 95%-ы ағзаға фтор иондарының түсуінің тапшылығын бастан кешіреді. Халықтың тісжегімен жоғары сырқаттанушылығы да осымен байланысты. Сондықтан күнделікті гигиена үшін құрамында фторид бар тіс пасталары мен шаюға арналған құралдарды қолдану өте маңызды.
Қазіргі ғылыми деректер бойынша тісжегінің алдын алу үшін тиімді болатын фтор иондарының мөлшері балалар тіс пасталарында кемінде 500 ppm (ауыз суда фторидтер жетіспеген жағдайда), ересектерге арналған тіс пасталарында – 1400-1500 ppm деңгейінде болуы керек. Бұл жағдайда тісжегінің алдын алу туралы айтуға болады. Әрине, ауыз қуысының гигиенасының қалған барлық ережелері сақталған жағдайда: тісті күніне кемінде 2 рет таңғы және кешкі астан кейін 2-3 минуттан тазалау, тіс жібін пайдалану.
Құрамында фторид бар шаюға арналған құралды қолдану тісжегінің алдын алуда маңызды әрі бүгінде лайықты бағаланбай жүрген рөл атқарады. Шаюға арналған құралдағы фтор иондары сілекейге тезірек еніп, кіреуке тіс щеткасымен тазартылғаннан кейін оның бетінде бекиді. Сондықтан оны кем дегенде кешкі тіс тазалаудан кейін қолдану ұсынылады.
Кейбір санаулы өңірлерде ауыз судағы фторидтердің мөлшері нормадан асып кетеді. Бұл жағдайда флюороздың – фторидтердің артық мөлшерінің ағзаға жүйелі әсерінің алдын алу үшін ішуге және тамақ әзірлеуге бөтелкедегі суға көшу маңызды. Құрамында фторид бар тіс пасталары мен шаюға арналған құралдарды пайдалану бұл жағдайда да.
